Jak leczyć zwężenie szczęki u dzieci?
Spis Treści
- Zwężenie szczęki u dzieci to jedna z najczęstszych wad zgryzu, wpływająca na wygląd, mowę i oddychanie. Często wynika z nieprawidłowych nawyków, takich jak ssanie palca czy oddychanie przez usta.
- Wczesne leczenie ortodontyczne, szczególnie w wieku 7–14 lat, pozwala skutecznie poszerzyć szczękę i zapobiec pogłębianiu się wady. Najczęściej stosuje się aparaty ekspansyjne, takie jak Hyrax, Quad Helix czy płytki Schwarza.
- W cięższych przypadkach u starszych dzieci lub dorosłych stosuje się leczenie hybrydowe z miniimplantami lub procedurę chirurgiczną SARME, która umożliwia poszerzenie szczęki, gdy klasyczna ekspansja jest niewystarczająca.
Czym jest zwężenie szczęki u dzieci i skąd się bierze?
Zwężenie szczęki to jedna z najczęściej diagnozowanych wad zgryzu u dzieci. Wada ta zalicza się do grupy wad poprzecznych, czyli zaburzeń występujących w stosunku do płaszczyzny szerokości łuków zębowych¹. Charakteryzuje się zbyt wąskim górnym łukiem zębowym, zazwyczaj w kształcie litery V, zamiast U.
Rodzice powinni być wyczuleni na szereg objawów, które mogą świadczyć o zwężeniu szczęki lub innych wadach zgryzu. Do najczęstszych symptomów, które powinny skłonić do konsultacji ze stomatologiem dziecięcym lub ortodontą, należą:
- stłoczenia zębów,
- asymetria uśmiechu,
- oddychanie przez usta (zwłaszcza podczas snu),
- wady wymowy (seplenienie),
- ból w stawach skroniowo-żuchwowych.
Zwężenie szczęki jest jednym z najczęstszych wskazań do wczesnego leczenia ortodontycznego dzieci.
Na powstawanie wad zgryzu mają wpływ zarówno czynniki genetyczne, jak i nabyte. Są to przede wszystkim szkodliwe nawyki, np. ssanie palca, smoczka, oddychanie przez usta, niewłaściwe karmienie. Inne przyczyny to wady budowy szczęki i żuchwy, przedwczesna utrata zębów mlecznych, a także zaburzenia rozwoju kości twarzoczaszki.
Jak leczy się zwężenie szczęki u dzieci?
Główną metodą postępowania w przypadku zwężenia szczęki jest ekspansja, czyli poszerzenie górnego łuku zębowego za pomocą specjalnych aparatów ortodontycznych rozszerzających szczękę. W tym celu najczęściej stosuje się aparat Hyrax, który działa na szew podniebienny, rozszerzając go i tym samym zwiększając szerokość szczęki. Jest to aparat stały, który ortodonta mocuje między górnymi zębami. Dodatkowo na podniebieniu montowana jest specjalna śruba, która wymaga rozkręcania przy użyciu specjalnego kluczyka w celu poszerzenia górnego łuku zębowego. Konstrukcja aparatu Hyrax ogranicza dostęp do podniebienia, co w początkowej fazie leczenia może powodować trudności z przełykaniem i mową. Objawy te są przejściowe. Okres adaptacji wymaga czasu i cierpliwości. Aparat Hyrax stosuje się u dzieci między 7. a 14. rokiem życia. Po jego założeniu pacjent i jego opiekun otrzymują bardzo szczegółowe instrukcje dotyczące obsługi oraz zasad higieny.
Więcej na temat aparatów stosowanych do leczenia zwężenia szczęki dowiesz się z artykułu: Aparat podniebienny Hassa/Hyrax – kiedy się stosuje?
Innym często stosowanym rozwiązaniem w przypadku dzieci ze zwężeniem szczęki jest aparat Quad Helix. Zbudowany jest z czterech pętli w kształcie litery U, które po aktywacji wywierają delikatną siłę rozszerzającą na zęby trzonowe i przedtrzonowe. Wykorzystuje się go przy lekkim zwężeniu szczęki.
Zęby mleczne a zwężenie szczęki
Aparaty ruchome (zdejmowane), takie jak płytki akrylowe ze śrubą, np. płytka Schwarza, są skuteczne w leczeniu wad zgryzu i poszerzania szczęki w przypadku młodszych dzieci z uzębieniem mlecznym lub mieszanym. Ich zaletą jest ułatwiona higiena jamy ustnej i mniejszy dyskomfort. Efekty działania są uzależnione ściśle od współpracy małego pacjenta z ortodontą, a bywa z tym różnie. Ich zastosowanie w przypadku ciężkich zwężeń jest ograniczone, ponieważ zapewniają one głównie ekspansję zębową, a nie szkieletową.
Zdaniem eksperta
lek. Izabela Stępień
W leczeniu zwężenia szczęki kluczowy jest moment rozpoczęcia terapii. Najlepsze efekty uzyskujemy wtedy, gdy leczenie rozpoczyna się jeszcze w okresie wzrostu dziecka, zanim dojdzie do utrwalenia nieprawidłowych relacji między szczęką a żuchwą. Wczesna interwencja pozwala uniknąć konieczności leczenia chirurgicznego w przyszłości – mówi lek. dent. Izabela Stępień
Postępowanie w przypadku skomplikowanych wad zgryzu
W przypadku pacjentów starszych, z uzębieniem mieszanym i stałym i/lub wymagających czegoś więcej niż samo poszerzenie szczęki np. cofnięcia zębów, konieczne może być zastosowanie leczenia hybrydowego lub – w niektórych przypadkach – chirurgicznego.
Leczenie hybrydowe wykorzystuje aparaty ekspansyjne (np. Hyrax) zakotwiczone do kości poprzez mini-implanty (piny). Z kolei SARME (Surgically Assisted Rapid Maxillary Expansion), potocznie nazywana operacyjnym poszerzeniem szczęki, jest procedurą zarezerwowaną dla przypadków, w których ekspansja ortodontyczna jest niemożliwa (pacjenci po zakończonej fazie wzrostu kostnego lub przypadki wymagające poszerzenia szczęki o więcej niż 5 mm).
Źródła:
1. Antonina Orlik-Grzybowska, Podstawy Ortodoncji, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Przeczytaj na naszym blogu również:
Autor wpisu
lek. Izabela Stępień
lek. Daniel Nowak – specjalista, lekarz dentysta.
